آلودگی هوا زمانی اتفاق میافتد که مواد زیانآور مانند ذرات معلق، گازهای سمی و ترکیبات شیمیایی به مقدار قابل توجهی وارد هوای محیط شوند و کیفیت آن را کم شدن دهند. این آلودگی ممکن است منشأ طبیعی یا انسانی داشته باشد؛ اما در بسیاری از شهرهای بزرگ، فعالیتهای انسانی سهم مهمی در بیشتر شدن آلایندهها دارند.
دود خودروها و موتورسیکلتها
فعالیت کارخانهها و نیروگاهها
مصرف سوختهای فسیلی مانند بنزین، گازوئیل و مازوت
سوزاندن زباله و مواد آلاینده
گردوغبار و طوفانهای گردوخاک
آتشسوزی جنگلها و پوشش گیاهی
فعالیتهای ساختمانی و تخریب ساختمانها
در برخی روزها، شرایط جوی نیز باعث تشدید آلودگی میشود. برای مثال، پدیده وارونگی دما میتواند مانع پراکنده شدن آلایندهها شود و آنها را در نزدیکی سطح زمین نگه دارد.
شاخص کیفیت هوا که با عبارت انگلیسی Air Quality Index و مخفف AQI شناخته میشود، عددی است که وضعیت آلودگی هوای یک منطقه را بیانگر است. این شاخص به مردم کمک میکند بفهمند هوای شهر تا چه اندازه برای تنفس مناسب است و آیا لازم است فعالیتهای خارج از خانه را محدود کنند یا خیر.
در مقیاس رایج ۰ تا ۵۰۰، هرچه عدد شاخص بالاتر باشد، میزان نگرانی درباره اثرات بهداشتی آلودگی بیشتر است.
برای مثال:
شاخص ۳۰ نشاندهنده کیفیت هوای خوب است.
شاخص ۸۰ معمولاً در محدوده قابل قبول قرار دارد.
شاخص ۱۳۰ برای گروههای حساس ناسالم محسوب میشود.
شاخص ۱۸۰ نشاندهنده هوای ناسالم برای عموم مردم است.
شاخص ۲۵۰ در محدوده بسیار ناسالم قرار دارد.
شاخص ۳۵۰ نشاندهنده شرایط خطرناک است.
البته باید توجه داشت که روش محاسبه و برخی مرزهای شاخص ممکن است در سامانههای مختلف کشورها تفاوت داشته باشد. جدول زیر طبق دستهبندی رایج AQI آمریکا تنظیم شده است که برای درک عمومی سطوح خطر کاربرد دارد.
آلودگی هوا فقط به دود قابل مشاهده محدود نمیشود. بسیاری از مواد آلاینده بدون رنگ یا بو هستند و ممکن است حتی زمانی که آسمان ظاهراً صاف است، در هوا وجود داشته باشند.
مهمترین آلایندههایی که در ارزیابی کیفیت هوا مورد توجه قرار میگیرند عبارتاند از:
ذرات PM2.5 ذرات بسیار ریزی هستند که قطر آنها حداکثر ۲٫۵ میکرومتر است. این ذرات آنقدر کوچکاند که میتوانند به بخشهای عمقی ریه نفوذ کنند و حتی وارد جریان خون شوند.
منابع تولید آنها شامل دود خودروها، صنایع، سوختن مواد مختلف و آتشسوزی است. این ذرات از مهمترین آلایندههای مرتبط با بیماریهای قلبی و تنفسی محسوب میشوند.
این ذرات قطر حداکثر ۱۰ میکرومتر دارند و میتوانند از منابعی مانند گردوغبار، فعالیتهای ساختمانی، جادههای خاکی و برخی فعالیتهای صنعتی وارد هوا شوند.
PM10 معمولاً مجاری تنفسی را تحریک میکند و ممکن است باعث سرفه، عطسه و تشدید مشکلات تنفسی شود.
ازن موجود در لایههای بالایی جو نقش محافظتی دارد؛ اما ازن نزدیک سطح زمین یک آلاینده محسوب میشود.
این گاز در اثر واکنش شیمیایی برخی آلایندهها در حضور نور خورشید تشکیل میشود و میتواند باعث تحریک ریه، سرفه و تشدید آسم شود.
این گاز بیشتر از احتراق سوخت در خودروها، نیروگاهها و صنایع تولید میشود.
قرار گرفتن در معرض مقدار زیاد آن میتواند مجاری تنفسی را تحریک کند و علائم بیماریهای ریوی را تشدید کند.
این آلاینده معمولاً از سوزاندن سوختهای حاوی گوگرد و برخی فعالیتهای صنعتی وارد هوا میشود.
دیاکسید گوگرد میتواند باعث تحریک دستگاه تنفسی و تشدید علائم آسم شود.
مونوکسید کربن گازی بیرنگ و بیبو است که در اثر سوختن ناقص مواد سوختی تولید میشود.
این گاز با افت توانایی خون برای انتقال اکسیژن، میتواند خطر مسمومیت ایجاد کند. توجه داشته باشید که مونوکسید کربن در محیطهای بسته و در اثر نقص وسایل گرمایشی نیز ممکن است تجمع پیدا کند و مسمومیت آن یک خطر جداگانه از آلودگی معمول هوای شهر است.
اثرات آلودگی هوا به عواملی مانند نوع آلاینده، غلظت آن، مدت تماس و وضعیت جسمانی فرد بستگی دارد.
برخی اثرات ممکن است در مدت کوتاهی ظاهر شوند و برخی دیگر در خروجی قرار گرفتن مکرر یا طولانیمدت در معرض آلودگی ایجاد شوند.
ریهها اولین اندامهایی هستند که در تماس مستقیم با هوای آلوده قرار میگیرند. آلودگی هوا میتواند باعث تحریک مجاری تنفسی، بیشتر شدن سرفه، خسخس سینه و احساس تنگی نفس شود.
افرادی که آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه یا سایر مشکلات تنفسی دارند، ممکن است در روزهای آلوده با تشدید علائم روبهرو شوند.
برخی آلایندهها، بهخصوص ذرات ریز PM2.5، میتوانند از طریق ایجاد التهاب و تأثیر بر کارایی رگهای خونی و قلب، خطر مشکلات قلبیعروقی را بیشتر شدن دهند.
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آلودگی هوا با صعود خطر بیماریهایی مانند بیماری ایسکمیک قلب و سکته مغزی ارتباط دارد.
کودکان یکی از گروههای آسیبپذیر در برابر آلودگی هوا هستند؛ زیرا دستگاه تنفسی آنها هنوز در حال رشد است و نسبت به وزن بدن، هوای بیشتری تنفس میکنند.
تماس مکرر با هوای آلوده ممکن است بر رشد و کارایی ریهها اثر منفی بگذارد و احتمال بروز یا تشدید بیماریهای تنفسی را بیشتر شدن دهد.
برخی افراد در روزهای آلوده از سردرد، احساس خستگی، سرگیجه یا افت تمرکز شکایت میکنند.
این علائم اختصاصی آلودگی هوا نیستند و ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشند؛ اما در صورت همزمانی با صعود آلودگی باید جدی گرفته شوند.
سوزش چشم، آبریزش بینی، خشکی گلو و سرفه از علائم احتمالی تماس با برخی آلایندههای هوا هستند.
این علائم ممکن است در افراد حساس شدیدتر باشد و با کم شدن تماس با هوای آلوده بهبود پیدا کند.
برخی آلایندههای موجود در هوا و بهخصوص ذرات معلق، در مطالعات علمی با بیشتر شدن خطر سرطان ریه ارتباط داشتهاند.
سازمان جهانی بهداشت آلودگی هوای بیرون را از عوامل سرطانزای انسانی طبقهبندی کرده است. البته میزان خطر به نوع و مقدار آلاینده و مدت مواجهه بستگی دارد.
اگرچه آلودگی هوا برای همه افراد اهمیت دارد، اما برخی گروهها به دلیل شرایط جسمانی یا مرحله رشد، آسیبپذیرتر هستند.
مهمترین گروههای حساس عبارتاند از:
کودکان و نوجوانان: به دلیل رشد و تجامع دستگاه تنفسی.
سالمندان: به دلیل صعود احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و ریوی.
زنان باردار: به دلیل ارتباط مواجهه با آلودگی هوا و برخی پیامدهای نامطلوب بارداری.
افراد مبتلا به آسم: به دلیل احتمال تحریک مجاری تنفسی و تشدید حملات.
بیماران قلبی: به دلیل تأثیر برخی آلایندهها بر سیستم قلبیعروقی.
بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی: مانند COPD.
افرادی که در فضای باز کار میکنند: مانند کارگران ساختمانی، رانندگان و مأموران خدمات شهری.
این افراد بهتر است در روزهای آلوده، وضعیت کیفیت هوا را مرتب تحلیل کنند و برنامه فعالیت روزانه خود را مطابق آن تنظیم کنند.
یکی از مهمترین راههای نزول خطر آلودگی هوا، کم کردن مدت و شدت تماس با آلایندهها است. حتی اگر نتوانیم آلودگی محیط را از بین ببریم، با رعایت چند نکته میتوانیم میزان مواجهه خود و اعضای خانواده را نزول دهیم.
قبل از رفتن به محل کار، مدرسه یا انجام فعالیت ورزشی، شاخص کیفیت هوای منطقه را ارزیابی کنید.
بهتر است فقط به وضعیت کلی شهر توجه نکنید؛ زیرا میزان آلودگی ممکن است در محلهها و مناطق مختلف متفاوت باشد.
اگر شاخص وارد محدوده ناسالم شده است، فعالیتهای غیرضروری در فضای باز را افت دهید.
هنگام دویدن، دوچرخهسواری یا ورزش سنگین، تعداد تنفس و حجم هوای واردشده به ریهها رشد پیدا میکند.
در حاصل، ممکن است مقدار بیشتری از آلایندهها وارد دستگاه تنفسی شود.
بهتر است در روزهای آلوده، ورزش را به محیط سرپوشیده با هوای پاک منتقل کنید یا شدت و مدت فعالیت را افت دهید.
در شرایطی که خروج از خانه ضروری است، استفاده از ماسک تنفسی مناسب میتواند تماس با ذرات معلق را نزول دهد. ماسکهای دارای استاندارد N95 و FFP2، در صورت استفاده صحیح و قرار گرفتن مناسب روی صورت، میتوانند بخش قابل توجهی از ذرات ریز را فیلتر کنند.
برای اثربخشی بهتر، ماسک باید:
بینی و دهان را جامعاً بپوشاند.
روی صورت محکم قرار بگیرد.
از اطراف آن هوا بهراحتی وارد نشود.
متناسب با اندازه صورت انتخاب شود.
ماسکهای پارچهای و جراحی معمولی برای محافظت قابل اتکا در برابر ذرات ریز آلودگی هوا طراحی نشدهاند. از سوی دیگر باید توجه داشت که ماسکهای N95 و FFP2 برای فیلتر کردن ذرات طراحی شدهاند و لزوماً از فرد در برابر همه گازهای آلاینده مانند مونوکسید کربن محافظت نمیکنند.
اگر هوای بیرون آلوده است، باز گذاشتن طولانیمدت پنجرهها میتواند باعث ورود آلایندهها به داخل خانه شود.
در چنین شرایطی بهتر است پنجرهها بسته باشند و در صورت توانایی از سیستم تهویه یا دستگاه تصفیه هوای مناسب استفاده کنید. البته در زمانهایی که کیفیت هوای بیرون بهتر میشود، تهویه مناسب خانه اهمیت دارد؛ بنابراین بسته نگه داشتن پنجرهها برای مدت طولانی و بدون توجه به کیفیت هوای داخل، همیشه بهترین راهکار نیست.
دستگاههای تصفیه هوا با فیلتر HEPA میتوانند به کم شدن ذرات معلق موجود در فضای داخلی کمک کنند. هنگام سفارش دستگاه، به اندازه فضای اتاق، ظرفیت تصفیه هوا، کیفیت فیلتر و فرصت تعویض آن توجه کنید.
بهتر است دستگاه در اتاقی قرار بگیرد که اعضای خانواده زمان بیشتری در آن سپری میکنند؛ مانند اتاق خواب یا محل استراحت.
گاهی خودمان بدون توجه، کیفیت هوای داخل خانه را کم شدن میدهیم.
برای مثال، دود سیگار، سوزاندن عود و شمع، استفاده نامناسب از وسایل سوختسوز و سرخ کردن طولانیمدت مواد غذایی میتوانند آلایندههای داخلی را رشد دهند. در روزهای آلوده بهتر است از انجام فعالیتهایی که دود و ذرات زیادی تولید میکنند، خودداری کنید.
اگر مجبور هستید از خانه خارج شوید، تا حد توانایی مسیرهایی را انتخاب کنید که از خیابانهای پرترافیک و محل تجمع دود خودروها فاصله دارند.
علاوه بر این بهتر است زمان حضور در فضای باز را افت دهید و کارهای غیرضروری را به روزهایی با کیفیت هوای بهتر موکول کنید.
افرادی که آسم یا بیماری قلبی و ریوی دارند، باید برنامه درمانی خود را در روزهای آلوده نیز ادامه دهند.
اگر پزشک برای کنترل بیماری داروی مشخصی تجویز کرده است، نباید خودسرانه مصرف آن را قطع یا مقدار آن را تغییر داد.
ماندن در خانه میتواند تماس با آلودگی بیرون را نزول دهد، اما به این معنا نیست که هوای داخل ساختمان همیشه پاک است. ذرات آلاینده ممکن است از درز پنجرهها، درها و سیستم تهویه وارد خانه شوند. در ادامه برخی فعالیتهای روزمره مانند آشپزی، دود سیگار و سوزاندن مواد مختلف میتوانند آلودگی داخلی ایجاد کنند.
برای نزول این مشکل:
در زمان آلودگی شدید، پنجرهها را بسته نگه دارید.
در صورت فرصت از تصفیهکننده هوای دارای فیلتر HEPA استفاده کنید.
از دود سیگار، عود و شمع دوری کنید.
فیلترهای سیستم تهویه را طبق دستور سازنده تعویض کنید.
زمانی که هوای بیرون بهتر است، تهویه مناسب انجام دهید.
هدف این است که کیفیت هوای داخل خانه تا حد فرصت بهتر از هوای بیرون باشد.
چه زمانی علائم ناشی از آلودگی هوا نیاز به مراجعه پزشکی دارند؟
بسیاری از علائم خفیف مانند تحریک چشم یا گلو ممکن است با نزول تماس با آلودگی بهتر شوند؛ اما بعضی نشانهها را نباید نادیده گرفت.
در صورت بروز علائم زیر، بهویژه اگر شدید یا مداوم باشند، باید ارزیابی پزشکی انجام شود:
تنگی نفس قابل توجه
درد یا فشار در قفسه سینه
خسخس شدید یا تشدید حمله آسم
تپش قلب غیرمعمول همراه با ضعف یا سرگیجه
سرفه شدید یا مداوم
نزول سطح هوشیاری یا غش
اگر فرد دچار تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا اختلال هوشیاری شده است، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرد.
خیر. آلودگی هوا در تمام فصلهای سال ممکن است رخ دهد، اما نوع و میزان آلایندهها در فصلهای مختلف تغییر میکند. در پاییز و زمستان، مصرف سوختهای گرمایشی، رشد برخی منابع آلاینده و شرایط جوی مانند وارونگی دما میتوانند باعث تجمع آلودگی شوند.
در فصل تابستان نیز تابش شدید خورشید میتواند به تشکیل ازن سطح زمین کمک کند. از سوی دیگر گردوغبار و طوفانهای خاک ممکن است در برخی مناطق باعث بیشتر شدن ذرات معلق شوند. بنابراین ارزیابی شاخص کیفیت هوا فقط به روزهای سرد سال محدود نمیشود و بهتر است در تمام فصلها به وضعیت آن توجه داشته باشیم.
بارندگی میتواند بخشی از ذرات معلق موجود در هوا را به سطح زمین منتقل کند و در بعضی شرایط باعث افت موقت آلودگی شود.
اما باران همیشه به معنی پاک شدن دقیق هوا نیست. میزان اثر آن به شدت و مدت بارندگی، نوع آلایندهها، شرایط جوی و منابع تولید آلودگی بستگی دارد. از سوی دیگر ممکن است پس از بارندگی، به دلیل ادامه فعالیت منابع آلاینده یا تغییر شرایط جوی، دوباره شاخص کیفیت هوا بیشتر شدن پیدا کند.
در مقیاس رایج AQI، عدد ۱۰۱ به بالا وارد محدوده ناسالم برای گروههای حساس میشود. از عدد ۱۵۱ به بعد، هوا برای عموم مردم نیز ناسالم محسوب میشود.
ماسکهای پارچهای و جراحی معمولی محافظت قابل اتکایی در برابر ذرات ریز PM2.5 ایجاد نمیکنند. ماسکهای استاندارد N95 و FFP2 در صورت استفاده صحیح و چسبیدن مناسب به صورت، برای افت تماس با ذرات ریز مناسبتر هستند.
دستگاه تصفیه هوا با فیلتر HEPA میتواند مقدار ذرات معلق موجود در هوای داخل ساختمان را کم شدن دهد. البته میزان اثر آن به ظرفیت دستگاه، اندازه اتاق، کیفیت فیلتر و نحوه استفاده بستگی دارد.
بله. دستگاه تنفسی کودکان هنوز در حال رشد است و آنها نسبت به وزن بدن خود هوای بیشتری تنفس میکنند. به همین دلیل، افت حضور غیرضروری کودکان در فضای باز در روزهای آلوده اهمیت زیادی دارد.
آلودگی هوا فقط یک مشکل ظاهری یا مربوط به کم شدن دید در شهرها نیست؛ بلکه میتواند سلامت دستگاه تنفسی و قلبیعروقی را تحت تأثیر قرار دهد. شاخص کیفیت هوا یا AQI ابزاری برای تشخیص میزان آلودگی و آگاهی از خطرات احتمالی آن است. در مقیاس رایج، شاخص بالاتر از ۱۰۰ برای گروههای حساس هشداردهنده است و از عدد ۱۵۱ به بعد، کیفیت هوا برای همه افراد ناسالم محسوب میشود.
مرور روزانه شاخص آلودگی، افت فعالیت بدنی در فضای باز، استفاده از ماسک استاندارد در مواقع ضروری، بهبود کیفیت هوای داخل خانه و مراقبت بیشتر از کودکان و سالمندان از مهمترین راههای نزول خطر هستند. در نهایت، نباید منتظر بمانیم تا آلودگی هوا به شرایط اضطراری برسد؛ توجه به کیفیت هوا و رعایت توصیههای پیشگیرانه میتواند به محافظت بهتر از سلامت خود و خانواده کمک کند.
The post شاخص آلودگی هوا چند باشد خطرناک است؟ عوارض و راههای پیشگیری appeared first on فان پاتوق.
این موضوع به دلیل اطلاعات و کاربردهای مرتبط، مورد توجه کاربران قرار گرفته است.
جدیدترین اطلاعات و تغییرات مربوط به آلودگی در این گزارش ارائه شده است.
جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره هوای در متن مقاله بررسی شده است.
برچسب:
نویسنده: استخدام کار